Po kilku latach oczekiwania wreszcie doczekaliśmy się rewizji normy ISO 9001 – jednego z najczęściej stosowanych standardów zarządzania jakością na świecie. Choć wiele organizacji spodziewało się gruntownych modyfikacji, analiza dostępnego draftu wskazuje, że zmiany mają głównie charakter redakcyjny i doprecyzowujący. W niniejszym artykule przedstawiam skrótowo najważniejsze aktualizacje w poszczególnych rozdziałach normy, wraz z krótkim komentarzem do ich znaczenia praktycznego.
Zmiany w poszczególnych rozdziałach normy
Rozdział 3 – Terminy i definicje
Wskazano wybrane terminy i definicje, jednak należy pamiętać, że pełna terminologia znajduje się w normie ISO 9000.
Rozdział 4 – Kontekst organizacji
Dodano zagadnienia związane ze zmianami klimatycznymi. Organizacja powinna określić, czy zmiany klimatu stanowią istotny element kontekstu jej działalności oraz czy są ważne z punktu widzenia stron zainteresowanych.
Uwaga: strony zainteresowane mogą posiadać wymagania odnoszące się do zmian klimatycznych.
Rozdział 5 – Przywództwo
W zakresie odpowiedzialności najwyższego kierownictwa dodano obowiązek promowania kultury jakości i etycznego postępowania.
Zmieniono również zapis dotyczący polityki jakości – powinna być wdrażana i utrzymywana.
W punkcie 5.3 Role, odpowiedzialności i uprawnienia wprowadzono dodatkowe wymaganie dotyczące informowania najwyższego kierownictwa o możliwościach wprowadzania ulepszeń.
Rozdział 6 – Planowanie
Punkt 6.1.2 został podzielony na dwa, odrębne wymagania:
- 6.1.2 Działania w celu ograniczenia ryzyka,
- 6.1.3 Działania w celu wykorzystania szans.
W punkcie 6.3 Planowanie zmian rozszerzono wymagania o konieczność określenia sposobu monitorowania i oceny skuteczności zmian. Organizacja powinna również rozważyć kwestie komunikacji dotyczącej zmian oraz sposób weryfikacji uzyskanych wyników.
Rozdział 7 – Wsparcie
W punkcie 7.1.3 Infrastruktura w treści uwagi dodano odniesienie do pracy zdalnej:
„W przypadku wszystkich rodzajów pracy (np. na miejscu, zdalnej lub w modelu hybrydowym) infrastruktura może obejmować odpowiednie narzędzia i środowisko pracy.”
W punkcie 7.1.4 Środowisko funkcjonowania procesów uwzględniono, że niektóre czynniki są zależne od kultury jakości organizacji, w tym od etycznego postępowania.
W punkcie 7.2 Kompetencje zmieniono nieco formę, pozostawiając jednak wymagania bez zmian.
W punkcie 7.3 Świadomość dodano wymaganie dotyczące świadomości pracowników w zakresie kultury jakości i etycznego postępowania w organizacji.
W punkcie 7.5.2 rozszerzono tytuł, dodając sformułowanie „Opracowywanie i aktualizowanie udokumentowanych informacji”.
Rozdział 8 – Działania operacyjne
W punkcie 8.2.1 Komunikacja z klientem dodano uwagę wskazującą, że komunikacja może odbywać się bezpośrednio (spotkania, wiadomości e-mail, wymiana dokumentów) lub pośrednio – poprzez stronę internetową, publikacje, media społecznościowe, sekcję FAQ czy szkolenia.
W punkcie 8.3.1 Informacje ogólne pojawiła się nowa uwaga, zgodnie z którą proces projektowania i rozwoju może obejmować cykle przeglądu, weryfikacji, walidacji i informacji zwrotnej, co zapewnia elastyczność na wszystkich etapach realizacji projektu.
W punkcie 8.3.3 Dane wejściowe do projektowania i rozwoju dodano uwagę, że dane wejściowe nie zawsze są w pełni zdefiniowane lub znane na początku procesu – mogą one ewoluować wraz z kolejnymi iteracjami rozwoju i walidacji.
W punkcie 8.4.3 Informacje dla dostawców zewnętrznych zmodyfikowano podpunkt d), dodając zapis:„… w stosownych przypadkach, z jej klientami i innymi zainteresowanymi stronami.”
W punkcie 8.5.1 Nadzorowanie produkcji i dostarczania usług dodano nowy element:
- a) 2) „czynności, które mają być wykonywane.”
Pojawiła się także nowa uwaga wyjaśniająca, że organizacje mogą zdecydować się na weryfikację produktów i usług, walidację procesów lub na obie te czynności – w zależności od potrzeb.
W punkcie 8.5.2 Identyfikacja i identyfikowalność zreorganizowano treść, dzieląc wymagania na podpunkty a), b) i c).
Rozdział 9 – Ocena efektów działania
W punkcie 9.1.2 Zadowolenie klientów nie wprowadzono zmian w wymaganiach, natomiast w treści uwagi dodano informację, że źródła danych dotyczące zadowolenia klientów mogą obejmować również media społecznościowe.
W punkcie 9.2.2 dodano tytuł „Program auditu wewnętrznego”, który wcześniej nie był wyszczególniony.
W punkcie 9.3.2 Dane wejściowe do przeglądu zarządzania wprowadzono nowy podpunkt c):
„zmiany potrzeb i oczekiwań zainteresowanych stron, które mają znaczenie dla systemu zarządzania jakością.”
W punkcie 9.3.3 Dane wyjściowe z przeglądu zarządzania zreorganizowano treść bez dodawania nowych wymagań.
Rozdział 10 – Doskonalenie
W punkcie 10.1 Ciągłe doskonalenie zmodyfikowano treść, dodając zapis o uwzględnianiu wyników przeglądu zarządzania przy określaniu możliwości doskonalenia.
Zaktualizowano również uwagę, doprecyzowując, że poprawę można osiągnąć poprzez zmiany stopniowe lub przełomowe, innowacje lub inicjatywy reorganizacyjne.
Ciekawą zmianą jest usunięcie punktu 10.3 Ciągłe doskonalenie, ponieważ wymagania te zostały już włączone w inne punkty normy.
Załącznik A – Wyjaśnienia informacyjne
Najwięcej zmian wprowadzono w Załączniku A, który ma charakter informacyjny i służy wyjaśnieniu struktury, terminologii oraz poszczególnych klauzul.
Nowa wersja została podzielona na punkty odpowiadające poszczególnym rozdziałom normy, a dla każdego z nich podano szczegółowe wyjaśnienia.
W mojej opinii obecna forma załącznika A jest znacznie bardziej przejrzysta i praktyczna niż ta z wersji z 2015 roku. Ułatwia organizacjom zrozumienie wymagań, komentując je punkt po punkcie.
Podsumowanie
Projekt nowelizacji ISO 9001 nie wprowadza rewolucyjnych zmian, lecz raczej porządkuje, doprecyzowuje i unowocześnia istniejące wymagania. Widoczny jest nacisk na kwestie etyki, kultury jakości, zrównoważonego rozwoju oraz cyfrowych form komunikacji. Zmiany te – choć nie są przełomowe – świadczą o ewolucji normy w kierunku większej spójności z aktualnymi realiami zarządzania i oczekiwaniami organizacji funkcjonujących w dynamicznym otoczeniu biznesowym. Po wejściu nowej normy w życie organizacje będą musiały zwrócić szczególną uwagę na kwestie kompetencji i szkoleń tak, aby pracownicy rozumieli wprowadzone zmiany i potrafili je skutecznie stosować w praktyce. Ważne będzie również odpowiednie przygotowanie się do procesu certyfikacji, aby mieć pewność, że system zarządzania jakością w pełni uwzględnia nowe wymagania i jest właściwie wdrożony w całej organizacji.
)
